Viện Kiểm sát Nhân dân TP.HCM vừa hoàn tất cáo trạng, truy tố bà Nguyễn Thị Thanh Nhàn, cựu Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty AIC, cùng nhiều đồng phạm về tội “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng”. Vụ việc nhanh chóng thu hút sự chú ý lớn của dư luận, không chỉ bởi liên quan đến hàng trăm gói thầu quan trọng mà còn vì nhiều cán bộ quản lý nhà nước bị lôi vào vòng tố tụng và đặc biệt là việc bà Nhàn hiện đang bị truy nã trong nước và quốc tế.
Nguyên nhân chính dẫn tới việc truy tố xuất phát từ kết quả điều tra cho thấy tồn tại một mô thức có hệ thống được tổ chức có chủ ý nhằm thao túng kết quả đấu thầu. Theo đó, AIC và các công ty vệ tinh đã tham gia theo cách có toan tính: lập hoặc sử dụng những pháp nhân “đối ứng” – thường gọi là “quân xanh” – để tham gia các gói thầu nhưng cố tình để hồ sơ sai sót, không đạt điều kiện hoặc bị loại ngay từ đầu. Thủ thuật này loại bỏ các đối thủ thực sự, mở đường cho AIC trở thành bên trúng thầu. Đi kèm với đó là sự thông đồng với một số đơn vị thẩm định giá, tư vấn, cũng như cán bộ trong cơ quan mời thầu, để thiết kế hồ sơ, tiêu chí và cách đánh giá theo hướng có lợi cho AIC. Cơ quan tố tụng khẳng định đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng, làm biến dạng tính cạnh tranh, đồng thời đem lại lợi ích bất chính cho doanh nghiệp.
Kết quả điều tra cho thấy AIC đã trúng tổng cộng 230 gói thầu tại TP.HCM, phần lớn thuộc các gói cung cấp thiết bị cho ngành giáo dục và y tế. Trong số đó, có 171 gói thầu gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước, với tổng mức thiệt hại ước tính hơn 145 tỷ đồng. Điểm đáng chú ý là các sai phạm này không phải sự việc đơn lẻ mà lặp lại theo một quy trình có chủ ý trong suốt nhiều năm, chứng tỏ tính chất hệ thống và sự chủ mưu rõ rệt.
Ngoài vai trò của AIC, cơ quan điều tra cũng chỉ ra trách nhiệm của một số cán bộ trong Sở Giáo dục & Đào tạo TP.HCM. Một số lãnh đạo và nhân viên bị cáo buộc đã nới lỏng quy trình, can thiệp hoặc không giám sát chặt chẽ, để cho các gói thầu bị thao túng. Những quyết định mời thầu, thẩm định và phê duyệt được cho là đã bị lợi dụng, tạo điều kiện cho hành vi thông thầu diễn ra liên tục trong thời gian dài.
Không dừng lại ở hành vi vi phạm thủ tục, hồ sơ các vụ án trước còn thể hiện có dấu hiệu đưa hối lộ, lợi dụng quan hệ để tác động kết quả đấu thầu, khiến cáo buộc đối với bà Nhàn ngày càng nặng nề hơn. Vì vậy, bà không chỉ bị truy tố vì hành vi thông thầu, mà còn bởi vai trò “chủ mưu, chỉ huy” trong một chuỗi hành vi có tổ chức, gây hậu quả nghiêm trọng cho tài sản công và uy tín của bộ máy quản lý.
Đáng chú ý, bà Nguyễn Thị Thanh Nhàn hiện vẫn đang bỏ trốn. Các cơ quan chức năng đã phát lệnh truy nã trong nước và quốc tế. Đây đã là vụ án thứ sáu bà bị đưa ra truy tố, nối dài danh sách các bản án trước đó với mức hình phạt tổng cộng lên tới hàng chục năm tù giam. Việc tiếp tục truy tố lần này không chỉ là bước đi pháp lý quan trọng trong xử lý dứt điểm chuỗi sai phạm của AIC, mà còn thể hiện quyết tâm của cơ quan tố tụng trong việc khôi phục công bằng, minh bạch và niềm tin của xã hội đối với hoạt động đấu thầu công.
